Winkeldiefstal, een stevige streep door uw rekening
Neem zelf het heft in handen om uw marge te vrijwaren
Diefstal in het kanaal van de dagbladhandel is zelden spectaculair, maar wel structureel: krasloten, batterijen, schoolspullen en drank verdwijnen geregeld ongemerkt. Voor kleine zelfstandigen betekent dit een directe impact op de winstmarge, die vaak al onder druk staat. Een doordachte beveiliging is daarom essentieel. Die moet afschrikken en detecteren, maar tegelijk haalbaar en rendabel blijven. De meest gebruikte systemen zijn antidiefstalstickers en hard tags. Camerabewaking zorgt voor extra afschrikking en levert bewijsmateriaal bij aangifte.
Topje van de ijsberg
De federale politie tekende in 2024 – het meest recente jaar waarvoor volledige cijfers beschikbaar zijn – opnieuw meer dan 20.000 diefstalaangiftes op. Dat cijfer vertelt echter maar een deel van het verhaal, omdat slechts ongeveer 11% van de winkeliers effectief aangifte doet. Gemiddeld vertegenwoordigt diefstal 1% van de omzet in de retail. In een sector met lage marges is dat dus nefast voor de rendabiliteit.
Een eerder uitgevoerde studie, Retail Security in Europe met steun van Checkpoint Systems, leverancier van antidiefstaloplossingen zoals RF- en RFID-beveiliging voor winkels, is het enige grootschalige onderzoek dat de financiële impact voor België becijfert. Volgens deze schatting bedroeg de schade in 2019 966 miljoen euro aan gestolen goederen, aangevuld met 392 miljoen euro aan beveiligingskosten voor onder meer bewaking, camera's en andere preventiemaatregelen. Samen goed voor een totale kost van 1,358 miljard euro, oftewel 119 euro per Belg per jaar. Niets wijst erop dat de schade ondertussen is afgenomen, wel integendeel.
De gelegenheid maakt de dief
Chiel Sterckx, retail expert bij UNIZO: "Het is moeilijk een eenduidig profiel te schetsen van dé winkeldief. Een belangrijk deel van de derving door diefstal wordt veroorzaakt door wat we doorgaans ‘gelegenheidsdieven’ noemen. Al vinden sommigen onder hen dat er zich wel héél regelmatig kansen voordoen om iets mee te nemen …"
"Verschillende factoren maken producten aantrekkelijk. Dit is onder andere de waarde van een artikel (hoe hoger de prijs, hoe interessanter), de gelegenheid (hoe makkelijker, hoe groter het risico) en de doorverkoopbaarheid van de gestolen waren. Of een investering in diefstalbeveiliging werkelijk rendeert, moet daarom telkens per winkelpunt worden afgewogen. Sommige panden zijn diefstalgevoeliger dan andere. Een universeel antwoord is er dus niet."
Standaardoplossingen
Labels
Een doeltreffende strategie om potentiële dieven te ontmoedigen is om minstens 3 tot 4 gevoelige productgroepen te beveiligen. Dunne, zelfklevende beveiligingslabels met geïntegreerde RF- of AM-chip zijn een goedkope standaardoplossing. Ze zijn geschikt voor o.m. tijdschriften, boeken, snoepzakjes en kleine impulsartikelen.
Stickers in een opvallende fluokleur, met bijvoorbeeld de waarschuwing 'security protected', hebben een extra afschrikkend effect. Labels worden na de verkoop snel en eenvoudig gedeactiveerd aan de kassa. Er zijn bovendien labels die zo ontworpen zijn dat ervaren dieven ze niet zomaar kunnen verwijderen, waardoor ze beter beschermd blijven tegen manipulatie.
Hard tags
Herbruikbare hard tags met magneet- of mechanische sluiting zijn een tweede courante manier om te beveiligen. Ze worden bevestigd op het product en verwijderd aan de kassa met een speciale ontkoppelaar, wat wel een extra handeling vraagt bij het afrekenen.
Harde kunststof tags zijn vooral interessant voor duurdere randartikelen zoals geschenken en elektronica, bijvoorbeeld powerbanks en koptelefoons. Er bestaan diverse varianten, waaronder tags voor textiel, of flesbeveiligingen voor drank. Grotere verpakkingen, zoals dozen met telefoons en computeraccessoires, worden beveiligd met wraps of spiders. Tags zijn erg zichtbaar, en zijn dus een sterk signaal naar dieven.
Bijhorende detectiepoorten
Zowel bij antidiefstalstickers als -tags zijn detectiepoortjes noodzakelijk. De poortjes zijn er in uiteenlopende vormen; bij smalle deuropeningen worden panelen bevestigd aan de muur, en ook voor bredere entrees of schuifdeuren zijn er aangepaste oplossingen. Systemen van Checkpoint Systems laten ook toe om, bij gebruik van speciale software, het aantal alarmmeldingen te monitoren, zodat winkels beter inzicht krijgen in drukke momenten of risicovolle tijdstippen.
Beveiligingsdozen
Herbruikbare, transparante kunststof dozen met geïntegreerde beveiliging zijn geschikt voor kleine dure producten zoals elektronica, batterijen en andere referenties met een hoge eenheidswaarde. Het product zit volledig ingesloten, maar blijft zichtbaar voor de klant. Deze zogenoemde keepers of safers zorgen voor een sterke vertraging bij diefstalpogingen.
Extra camerabewaking
Camera’s aan de ingang in combinatie met een confrontatiemonitor creëren een duidelijk ontradend effect. Plaats daarnaast ook camera’s aan de kassa, verspreid in de winkelruimte en aan de toegang tot de stock. Tijdens drukke momenten zorgen camera’s voor overzicht. Zorg daarbij voor voldoende verlichting en vermijd dode hoeken. De beelden kunnen ter plaatse of op afstand bekeken worden via pc, tablet of smartphone en dienen daarnaast als bewijsvoering bij aangifte.
Blijft overheid in gebreke?
Het is in ieder geval duidelijk dat de vermeende straffeloosheid diefstal in de hand werkt. Bendes en individuele dieven handelen vaak opportunistisch, omdat ze ervan uitgaan dat de kans op vervolging klein is. Tot vandaag bleef een consequent en doeltreffend handhavingsbeleid rond winkeldiefstal grotendeels uit.
Lik-op-stukbeleid
Wel werd begin 2022 het zogenoemde ‘lik-op-stukbeleid’ ingevoerd. Daarbij kan de politie een onmiddellijke minnelijke schikking of boete tot 350 euro opleggen, op voorwaarde dat de dader op heterdaad wordt betrapt, de feiten erkent en instemt met de betaling. Dergelijke goedbedoelde projecten botsen helaas steevast op een gebrek aan mankracht bij politie en justitie en door het stellen van andere prioriteiten. In de praktijk blijkt de impact van het ‘lik-op-stukbeleid’ dus zeer beperkt. Daarbij gaat het geïnde bedrag trouwens integraal naar de overheid.
Nieuw KMO-plan
Een nieuw voorstel van het kabinet van Eléonore Simonet (MR), federaal minister voor Middenstand, Zelfstandigen en KMO's, voorziet dat een deel van de boete naar de getroffen handelaar gaat. Bedoeling is om hiermee de aangifte aan te moedigen. Het KMO-plan omvat daarnaast onder andere ook een wetswijziging, waardoor winkeliers klanten mogen vragen om hun tas te tonen bij het verlaten van de winkel. Vandaag zijn in principe enkel erkende bewakingsagenten daartoe bevoegd.
Af en toe nemen winkeliers zelf het heft in handen, wat juridisch vragen opwerpt. Wanneer deze nieuwe maatregelen in werking treden, is nog niet duidelijk. De regering mikt wel op een invoering in de loop van 2026.
Initiatief van UNIZO
De onmacht om legaal iets concreet te ondernemen tegen winkeldiefstal wringt. Daarom begeleidt UNIZO zaakvoerders en hun medewerkers om winkeldiefstal sneller te herkennen en zoveel mogelijk te voorkomen. In het opleidingscentrum voor de retail, PMO Retail, leren deelnemers hoe ze verdachte situaties tijdig opmerken en hoe ze correct reageren bij het betrappen van een winkeldief. Geïnteresseerde winkeliers kunnen zich aanmelden via chiel.sterckx@unizo.be.
SODA wil kentering teweegbrengen
Omdat het voorlopig ontbreekt aan doortastende politieke maatregelen tegen winkeldiefstal – en aan oplossingen voor problemen zoals straffeloosheid en de beperkte capaciteit bij de politiediensten – ziet UNIZO in het project met SODA een praktische oplossing. Het Nederlandse privébedrijf Service Organisatie Directe Aansprakelijkstelling (SODA) specialiseert zich in het efficiënt verhalen van schade bij winkeldiefstal. Sinds 1 januari 2026 loopt in België het project 'Afrekenen met winkeldieven', waarbij handelaars een schadevergoeding kunnen eisen van de dader.
De dief betaalt
SODA werkt met een dadingsovereenkomst, waarbij betrapte dieven ter plaatse een forfaitaire schadevergoeding betalen van 181 euro, een uniform bedrag dat overeenstemt met de gemiddelde kost die een diefstal vertegenwoordigt voor de winkelier, op basis van een officiële kostenberekening.
De overeenkomst wordt digitaal ingevuld via bijwinkeldiefstal.be en door beide partijen ondertekend. De betrokkene identificeert zich daarbij met een identiteitskaart of een ander geldig document. De procedure steunt op een wettelijke dadingsovereenkomst, opgesteld door Belgische advocaten. Voorwaarde is dat de dief zonder dwang de overeenkomst ondertekent.
Het gaat om een burgerrechterlijke regeling, geen strafrechterlijke procedure, gebaseerd op de artikelen 2044 en volgende van het Belgisch Burgerlijk Wetboek. Weigert de betrokkene medewerking, dan kan de handelaar alsnog de politie verwittigen.
Snelle afhandeling
De diefstal wordt vrij snel afgehandeld. Na de registratie neemt SODA het verdere proces volledig over: de inning van de minnelijke schikking door een incassobureau en doorstorting en facturatie naar de winkelier van de geïnde gelden. De ondernemer ontvangt een compensatie van 131 euro. De minnelijke schikking en de duidelijke signalisatie in de winkel hebben een preventieve werking. De cijfers uit Nederland, waar het systeem al langer is geïmplementeerd, tonen aan dat 30% van de betrokkenen aangeeft geen diefstal meer te zullen plegen.
‘No cure, no pay’
SODA werkt volgens het ‘no cure, no pay’ principe. Voor de winkelier zijn er geen kosten of bijdragen, ook niet als de minnelijke schikking om één of andere reden niet kan worden geïnd. In dit geval volgt er vanzelfsprekend geen doorstorting van de compensatie van 131 euro.
Als de betrokkene binnen de voorziene termijn niet heeft betaald, wordt het dossier overgeheveld naar een gerechtsdeurwaarder die de invorderingsprocedure inzet. Dit kan uitmonden in een gerechtelijke procedure. Momenteel doen al meer dan 500 Belgische winkeliers een beroep op het platform, vooral winkelketens en supermarkten, maar ook kleine detailhandelaars, buurtwinkels en kleinere warenhuizen.
Door de groeiende belangstelling voor de dienstverlening wordt verwacht dat tegen eind 2026 ongeveer 2.000 ondernemers zullen deelnemen. Dagbladhandelaars en tankstationuitbaters werden vooralsnog niet specifiek benaderd.
Met medewerking van Comeos, Unizo, SODA, Checkpoint Systems en Acurity
