Stijgende sigarettenprijzen doen consumenten naar alternatieven zoeken
Nieuw tabaksplan viseert CBD- en nicotinepouches
De tabaksindustrie zit in stormachtig weer. Langs de ene kant heb je een markt die alsmaar meer dalende cijfers vertoont, langs de andere kant heb je een overheid die alsmaar meer strengere regels oplegt. Die strengere regels, niet alleen in ons land maar wereldwijd, zorgen ervoor dat meer en meer rokers afhaken of uitwijken, hun heil zoeken in alternatieven zoals e-sigaretten of – worst case scenario – het illegale circuit opzoeken. De tabaksfabrikanten waarschuwen al jaren voor dit gevaar, maar het lijkt wel alsof de overheid niet gelooft dat consumenten goedkopere alternatieven opzoeken, al dan niet legaal, als de prijzen de pan uitswingen.
Accijnsverhogingen
De dalende verkoopcijfers binnen het sigarettenschap komen vooral door een dalende grensverkoop. Door de ene na de andere accijnsverhoging wordt een pakje sigaretten op de duur een luxeproduct. Na de forse verhoging in 2021, en nog eentje van de minimum accijns in januari 2022, zien de tabaksfabrikanten een verschuiving van volumes naar Luxemburg. In april 2022 vond er opnieuw een accijnsverhoging plaats wat deze trend nog versterkte. De verwachting is dat de legale sigarettenmarkt in België de komende jaren sterker zal dalen dan voorheen (tussen -3,6% en -5% wordt verwacht voor 2022 vs 2021). Het prijsverschil met Nederland is hierdoor zeer beperkt geworden. En ook de goedkopere prijzen voor andere producten, zoals brandstof in Frankrijk, drukken het volume aan de grens.
De accijnzen op sigaretten zullen zeker ook in 2023 opnieuw toenemen.
Door elke prijsverhoging bestaat de kans dat de consument
zijn keuze zal heroverwegen
We zien dus dat de sigarettenmarkt verder afneemt. Dit komt deels ook door de nieuwe alternatieven die tegenwoordig aan rokers worden aangeboden, zoals vapen. Maar bovendien, en specifiek voor 2021 en daarna, wordt verwacht dat de accijnzen de basis nog meer zullen beïnvloeden dan in voorgaande jaren. De accijnsstijging in België was het hoogst in 2021 na jaren van meer gematigde jaarlijkse verhogingen. De accijnzen zullen zeker ook in 2023 opnieuw toenemen. Door elke prijsverhoging bestaat de kans dat de consument zijn keuze zal heroverwegen. De fabrikanten verwachten enerzijds dat de consumenten zullen blijven zoeken naar de beste prijs, en dat grote verpakkingen zullen blijven groeien. Maar eveneens dat het belang van Value For Money merken (zoals bv. Winston, Pall Mall, Chesterfield, Next, JPS, News en Fortuna) zal stijgen. De toename van prijsverschillen met andere EU-lidstaten kan er ook voor zorgen dat er, vanwege dat prijsvoordeel, meer tabak wordt aangekocht in een ander land. Zo vinden meer Belgische consumenten bijvoorbeeld opnieuw de weg naar het Groothertogdom Luxemburg. Anderzijds hebben sommige buurlanden eveneens een hoge tabaksaccijnsstrategie. Het verschil tussen de Belgische markt en markten zoals Frankrijk en Nederland zou dus groot genoeg moeten blijven om consumenten aan de Belgische grenzen te blijven aantrekken. Anderzijds zien we toch ook een verschuiving van die Franse en Nederlandse consument naar Luxemburg.
Geen fleurig schap
Na de introductie van de neutrale pakjes ziet het sigarettenschap er bovendien allesbehalve kleurig uit. De introductie van het neutrale pakje heeft niets veranderd aan het rookverbruik, menen de fabrikanten echter. En dat was toch de bedoeling. Net als in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Nederland is er ook in ons land geen direct verband, stellen ze. Wat wel vaststaat, is dat vooral grote merken hierop ingespeeld hebben door, voorafgaand aan de startdatum van het neutrale pakje op 1 januari 2020, hun portfolio te optimaliseren door hun kleinere merken te migreren naar grotere, waardoor de complexiteit in hun portfolio werd verminderd.
Illegale circuit
De legale markten zullen blijven krimpen, als gevolg van een algemene daling maar ook door nieuwe alternatieven zoals de e-sigaret en/of orale nicotinepouches. Dit laatste product zou er mogelijk snel kunnen uitvliegen met het aankomende nieuwe interfederaal tabaksplan. Echter, wat de overheid niet lijkt in te zien, is dat een groot percentage rokers op zoek gaat naar goedkopere alternatieven, zelfs in het illegale circuit.
Recordvangst na recordvangst
Wat de jacht op illegale sigaretten betreft, blijft de douane recordvangst na recordvangst noteren, ook in 2021 en de eerste 8 maanden van 2022. Het fenomeen van de illegale tabaksproductie zit al een aantal jaren in de lift. In 2017 trof de Algemene Administratie Douane en Accijnzen slechts 2 productiesites voor illegale sigaretten aan in ons land, in 2021 was het aantal ontmantelde sites gestegen naar 38 en in de eerste 8 maanden van 2022 tikte de teller af op 21 sites. De markt van namaaksigaretten explodeert dus (zie ook tabel). In realiteit kunnen deze cijfers nog hoger liggen aangezien niet alle productiesites ontmanteld worden. De hoeveelheid in beslag genomen illegale sigaretten tikte op 22 augustus 2022 af op 217.714.940 stuks. Met de resterende 4 maanden van het jaar zal het aantal stuks dat in 2021 in beslag genomen werd, ruimschoots overschreden worden.
Gigantisch verlies
De FOD Financiën spreekt over een verlies van 99.771.912 euro aan ontdoken rechten in 2021. Neem daar de in het buitenland legaal aangekochte 'goedkopere' sigaretten bij, en je komt volgens de tabaksspelers (die daar uiteraard zelf verkoopcijfers van bijhouden), makkelijk uit op een verlies van 530 miljoen euro in 2021. Door deze fraude en tabaksvlucht misloopt de overheid dus jaarlijks een pak geld. Volgens Cimabel, de Belgisch-Luxemburgse Federatie van sigarettenfabrikanten, blijkt uit een onderzoek (uitgevoerd eind 2021) dat op 13,8% van alle sigaretten die in België werden geconsumeerd, geen belastingen werden betaald in ons land. Met andere woorden: 1 van de 7 sigaretten die in ons land worden gerookt ontsnapt aan de Belgische fiscus. Zij vraagt al langer dan vandaag om de belastingen op tabak niet verder te verhogen. Dit is veruit de beste garantie om de overheidsinkomsten uit tabak veilig te stellen, klinkt het. De strijd tegen illegale sigaretten wordt nu ook op de winkelvloer gevoerd. Op 4 oktober jongstleden presenteerde JTI België, in samenwerking met Kristian Vanderwaeren, Administrateur-Generaal bij Douane en Accijnzen en tevens voorzitter van NANAC (Neen aan Namaak en Piraterij), een snuffelhond aan de pers, waarmee de fabrikant de strijd wil aangaan tegen namaaksigaretten. Meer hierover elders in dit magazine.
De FOD Financiën spreekt over een verlies van 99.771.912 euro aan ontdoken rechten in 2021. Neem daar de in het buitenland legaal aangekochte 'goedkopere' sigaretten bij, en je komt volgens de tabaksspelers makkelijk uit op een verlies van 530 miljoen euro in 2021
Nieuw tabaksplan
Los van de vlucht naar het illegale circuit of naar het Groothertogdom, kiezen steeds meer en meer rokers voor het alternatief vapen. Op dat vlak ontving de sector in de zomer positief nieuws. De Hoge Gezondheidsraad had immers een nieuw advies uitgebracht, waarin staat dat dampen risico's inhoudt, maar ook duidelijk minder schadelijk is dan de klassieke sigaret. Ondertussen wordt gewerkt aan een nieuw tabaksplan. Momenteel zijn er in dat kader een aantal procedures lopende:
- De regels die gelden voor e-sigaretten met nicotine zullen ook van toepassing zijn op nicotinevrije e-sigaretten. De minister van volksgezondheid voorziet ook de mogelijkheid om een lijst te bepalen van toegelaten dan wel verboden ingrediënten van e-vloeistoffen. Niet-functionele kenmerken (bv. lichtjes) zullen niet langer toegelaten zijn. Daarnaast wordt gewerkt aan een verbod op wegwerp-e-sigaretten. Deze producten zouden populair zijn bij jongeren en een potentiële opstap vormen naar andere rookwaren.
- Recent werd een voorstel van KB ingediend dat het in de handel brengen van nicotinezakjes (pouches) en CBD-zakjes verbiedt. Dit werd ondertussen geregistreerd voor feedback in het Europese TRIS-systeem (Technical Regulations Information System). De Europese Commissie heeft, op aangeven van Hongarije, hier een 'detailed opinion' tegen ingeroepen. Dit maakt het niet mogelijk voor België om vóór half december een finaal besluit te kunnen publiceren. Het doel is om nicotinezakjes en CBD-zakjes te verbieden. Deze producten zijn kleine poederzakjes die nicotine, CBD of andere cannabinoïden bevatten maar geen tabak. Deze worden onder de bovenlip geplaatst en de nicotine of CBD wordt geabsorbeerd door de slijmvliezen en speeksel.
- Het KB van 5/02/2016 dat het in de handel brengen van producten op basis van tabak en voor roken bestemde kruidenproducten reguleert, zal ook herzien worden. Momenteel is nog niet concreet welke wijzigingen ingediend zullen worden.
