Vandenbroucke haalt slag thuis: vapesmaken verdwijnen

Sector en retailers zijn woest

De teerling is geworpen. Vanaf september 2028 is het niet langer toegestaan om e-liquids met een smaakje te verkopen. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) kondigde zijn langverwachte verbod aan op de vooravond van 1 mei, de heilige hoogdag van de socialisten. Toeval?

Dimitri Van Moerkercke - 1 mei 2026

De feiten

Eerst de feiten. Vanaf 1 september 2028 mogen alleen nog e-sigaretten zonder smaak (een neutrale smaak) en met tabakssmaak verkocht worden. Met de maatregel wil de minister vooral jongeren beschermen. En dat op zich is zeker een nobel streefdoel en een terechte beleidskeuze.

De maatregel gaat pas in het najaar van 2028 van kracht omdat deze eerst nog moet worden aangemeld bij de Europese Unie, in een zogenaamde TRIS-procedure. Die is bedoeld om interne handelsbelemmeringen te voorkomen. Het is moeilijk in te schatten hoe lang die procedure precies duurt. De tweede reden is dat de regering de winkels de tijd wil geven om hun voorraden te verkopen.

Maar... 

Wij kunnen ons toch niet van de indruk ontdoen dat dit dossier erdoor is geraakt dankzij een klassiek potje politiek getouwtrek. Over het verbod werd lang gediscussieerd. MR hield het een lange tijd tegen, maar de partij is waarschijnlijk overstag gegaan omdat het groen licht kreeg voor de uitbreiding van de flexijobs naar alle sectoren. En waarschijnlijk ook omdat Vooruit moest toegeven over de verkoop van sigaretten in de supermarkten groter dan 400 m².

MR wilde dat laatste verbod liever afschaffen. En dat is nu ook officieel. Vanaf 2027 mogen grote supermarkten opnieuw tabak verkopen, mits ook die achter slot en grendel geplaatst worden. De ene maatregel werd dus aangekondigd op 30 april, en het intrekken van de andere op 4 mei. Om toch maar niet de indruk te wekken dat ze eventueel met elkaar te maken hebben. Volgens Het Nieuwsblad spreekt een regeringsbron dit tegen.

Sector is woedend

De sector is uiteraard woedend, zowel de tabaksfabrikanten als de Vlaamse en Waalse federaties van perswinkels, Perstablo en Prodipresse.

Prodipresse

Xavier Deville, de voorzitter van Prodipresse en tevens lid van de nationale federatie Corbis, verwoordde het op Linkedin zo:

"Vooruit en de regering hebben zojuist een mijlpaal bereikt. Een gevaarlijke mijlpaal. Door aroma's in vapeproducten vanaf september 2028 te verbieden, beschermen ze de volksgezondheid niet: ze zorgen ervoor dat de markt van legaal naar illegaal verschuift. Nu al verloopt bijna de helft van de verkoop in België via de parallelle handel, een markt die de autoriteiten niet kunnen controleren, of het nu gaat om bepaalde nachtwinkels of om sociale media. En het zijn juist jongeren – die deze maatregel zogenaamd moet beschermen – die zich daar bevoorraden..."

"Het Nederlandse voorbeeld spreekt boekdelen. De minister (Vandenbroucke) vergeet dit te vermelden, maar uit evaluaties van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid) blijken grote contraproductieve effecten:
- Explosieve toename van grensoverschrijdende aankopen, met name in Duitsland
- 80% van de vapers omzeilt het verbod door in het buitenland te kopen (bron: Acvoda)
- Amper 2% schakelt over op toegestane producten met tabakssmaak
- Bijna 10% keert terug naar de klassieke sigaret
- Gearomatiseerde producten blijven ruimschoots verkrijgbaar, maar zijn illegaal
- Het vapen onder minderjarigen is na het verbod toegenomen (bron: CBS National Youth Monitor)"

"Met andere woorden: het gebruik verdwijnt niet, het verschuift naar de illegaliteit. Deze beslissing is geen volksgezondheidsbeleid. Het is een beleid van berusting..."

Perstablo: "De kans bestaat dat we naar de Raad van State stappen"

Ook aan Vlaamse kant is men verbouwereerd. Yannick Gyssens, voorzitter van Perstablo: "De jeugd beschermen doe je niet door de legale markt te vernietigen, maar door de illegale markt aan te pakken. En ondertussen moet Vandenbroucke sigarettenverkoop wel weer toelaten in supermarkten groter dan 400 m²."

"Er is uiteraard nog geen duidelijke tekst over wat wel en niet mag. De kans is echter wel groot dat we gerechtelijke stappen zullen zetten. Weet je, ik heb ooit diverse verboden websites gerapporteerd aan de FOD Volksgezondheid. Het duurde 2,5 jaar voordat ze alleen nog maar snus.be konden lamleggen, om nog maar te zwijgen over de honderden andere sites waar men nog niet aan begonnen is."

"Het risico bestaat dat de minister vele vapers terugdrijft naar de sigaret. Ook jongeren. En al zeker nu grote supermarkten terug tabak mogen verkopen" - Yannick Gyssens, voorzitter Perstablo

"En wat met alle aanbieders van online betalingen op die platforms, zoals Google Pay en Apple Pay? Moeten zij niet ook beboet worden? Of toch tenminste aangesproken? De regering schiet altijd op de makkelijkste prooi, en dat zijn wij, het reguliere circuit. Zal dit enig effect hebben? Ik vrees van niet. Heeft de drooglegging in de jaren '30 van de vorige eeuw in de VS effect gehad? Toch ook niet!"

"Wij snappen ook wel dat heel veel vreemde smaken uit het aanbod moeten, zoals 'mama's pannenkoeken' of 'citroen-schuimtaart', 'suikerspin' of 'bubblegum'. Als je die wildvreemde smaken eruit haalt die specifiek op de jeugd gericht zijn, dan houd je er nog 5 à 7 over waarmee je de volwassen vapers tenminste nog bedient."

"Nu bestaat het risico dat de minister vele vapers terugdrijft naar de sigaret. Ook jongeren. En al zeker nu grote supermarkten terug tabak mogen verkopen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Alle producten die nu op de markt zijn, zijn ooit door de overheid goedgekeurd. Elk product in het reguliere kanaal is langs overheidshanden gepasseerd. Toch zijn wij voor de minister een crimineel circuit. Weet hij eigenlijk wel dat het illegale circuit voor quasi 100% bevoorraad wordt door koerierdiensten die in België opereren?" 

"In Nederland is toch geen succesvol beleid gevoerd?"

Erik Van Olmen, ondervoorzitter bij Perstablo: "Wat mij dwars zit, is dat er in het oorspronkelijke antitabaksplan van de minister altijd heeft gestaan dat er minder verkooppunten moeten zijn. Europa zegt dat ook. Daar wordt nu absoluut niet meer naar gekeken. Nu is het genoeg geweest. We stappen inderdaad naar de Raad van State. Ik blijf vechten voor mijn sector, en daarom vinden ze mij een 'pain in the ass'. So be it."

"Ik blijf vechten voor mijn sector, en daarom vinden ze mij een 'pain in the ass'. So be it" - Erik Van Olmen, ondervoorzitter Perstablo

"Dit heeft niets meer met volksgezondheid te maken, maar met het doorduwen van een eigen agenda. Kankerspecialist Filip Lardon, de grote voorvechter van de bescherming van de jeugd, moet zich nu toch wel bedrogen voelen? De prioriteit moet liggen op het beschermen van de jeugd en minder schadelijke alternatieven aan te bieden aan volwassen rokers. En op dit moment faalt het beleid daarin compleet. Men beweert ook steeds dat wij, de winkeliers, deel uit maken van een criminele industrie. Maar wij verkopen niks anders dan producten die legaal zijn en waarvan de inhoud door de overheid goedgekeurd werd. Die beschuldigingen mogen wel eens stoppen."

De algemeen directeur van Kom op tegen Kanker, David Vansteenbrugge, beweert in een opiniestuk dat de illegale handel nooit een argument mag zijn om goede maatregelen niet te nemen. Uit het onderzoek Donkere wolken van Bureau Beke, opgesteld in opdracht van het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid, blijkt echter dat jongeren sinds de invoering van het verbod in dat land, op 1 januari 2024, evenveel illegale vapes met smaakjes blijven gebruiken. Meer dan driekwart van de vapende respondenten uit het onderzoek maakt gebruik van een illegale vape vanwege de (zoete) smaak, die verschilt van de tabakssmaak.

Dat wordt bevestigd door de Jongerenmonitor Tabaks- en Nicotineproducten 2025 van het Trimbos Instituut, waaruit blijkt dat 85% van de jongeren tussen 12 en 25 jaar die vapen, nog steeds niet-tabakssmaken gebruikt, ondanks het verbod. Bij minderjarigen loopt dat aandeel zelfs op tot 95%."Dat kun je toch geen succesvol beleid noemen?", aldus Erik.

Uit datzelfde onderzoek, 'Donkere Wolken', blijkt ook:
- dat een groot deel van de jongeren (10 tot 18 jaar; 98%) en jongvolwassenen (18 tot 28 jaar; 93%) gebruik maakt van vapes met een of meer illegale indicator(en), zoals lichtjes, spelletjes, een te grote hoeveelheid nicotine, smaakjes,... .
- dat de overgrote meerderheid (87%) van de vapers illegale vapes gebruikt en/of vapes die via een illegaal verkoopkanaal zijn verstrekt. Bij 10% van deze 87% gaat het om vapers die hun product bijvoorbeeld in het buitenland hebben gekocht - legaal dus, maar niet helemaal in lijn met de Nederlandse regelgeving.
- dat er jaarlijks circa 244.946.879 euro omgaat in de Nederlandse illegale vapemarkt.

Het Nederlandse model toont enerzijds wel een daling in gebruik, aldus het onderzoek, maar tegelijk ook een sterke groei van een parallelle markt. Dit moet de effectiviteit van het beleid op het gebied van volksgezondheid en jongerenbescherming fundamenteel ter discussie stellen.

Fabrikanten willen open debat

"Tot 350.000 ex-rokers dreigen opnieuw te roken"

Philip Morris Benelux stelt vast dat België, na eerdere (de facto) verboden op nicotinezakjes en verwarmde tabak, hiermee alle legale rookvrije producten buitenspel zet, terwijl sigaretten en tabak als enige nicotineproducten overblijven voor de ruim 2 miljoen volwassen rokers. "Dat is geen gezondheidsbeleid, maar symboolpolitiek, met voorspelbare en nefaste gevolgen. Waarom rokers blijven misleiden en producten verbieden waarvan het wetenschappelijk is aangetoond dat ze minder risicovol zijn?", vraagt woordvoerder Ellen Boydens zich af.

"België telt vandaag naar schatting 580.000 volwassen vapers. Volgens recent iVOX-onderzoek zou 61% van hen bij een smaakverbod terugvallen op sigaretten. Dat betekent dat tot 350.000 ex-rokers opnieuw dreigen te beginnen roken. België heeft zichzelf tot doel gesteld om tegen 2040 een rookcijfer van maximaal 5% te bereiken. Die doelstelling is onder het huidige beleid al eerder als onrealistisch bestempeld. Een maatregel die honderdduizenden ex-rokers in één klap terug naar de sigaret duwt, maakt dat doel nog minder haalbaar."

"Het is helaas een kafkaiaans politiek getouwtrek geweest van dossiers die niks met elkaar te maken hebben, in plaats van samen naar de kern van het probleem te kijken en een duurzame oplossing te zoeken. Die kern van het probleem is het gebruik van illegale vapes door minderjarigen, terwijl het aangekondigde verbod gaat over legale vapes, gebruikt door volwassen ex-rokers. Begrijpe wie begrijpen kan."

"De logica van de maatregel is ver zoek en dit wordt ongetwijfeld opnieuw een verbod dat niets zal oplossen. Integendeel, het probleem zal zich volledig verleggen naar de illegale markt, waar er geen enkele kwaliteits- of leeftijdscontrole is. In Australië is identiek hetzelfde gebeurd. Het antirookbeleid daar bestond ook uit excessieve restricties en accijnsverhogingen, en de georganiseerde misdaad heeft er de zwarte markt volledig overgenomen. Australië kampt nu met gewelddadige tabakscriminaliteit. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat dit ook bij ons zal gebeuren?"

"Wetten zullen het rook- en dampgebruik niet terugdringen"

Laurent Fierens Gevaert, Senior Government Affairs Manager bij British American Tobacco, is net zoals iedereen ook voorstander van het verbieden van kindersmaken en vooral van het beschermen van de jeugd. "Maar als ook volwassen smaakjes verdwijnen, vrees ik dezelfde problemen als in Nederland. Dit is een ideologische beslissing van de minister en alle tabakstegenstanders. De maatregel dreigt nog meer volwassen ex-rokers richting de illegale vapemarkt te duwen, die nu al goed is voor meer dan de helft van de markt. Wetten zullen het rook- en dampgebruik niet terugdringen. Op straat zien we al minderjarige vapedealers. En je ziet in België ook al geweld tussen criminele organisaties om controle te krijgen over illegale sigarettenfabriekjes." 

"De Belgische markt voor vapes ondergaat momenteel al een ingrijpende verschuiving. In 2025 vertegenwoordigde deze bijna 323 miljoen euro en telde deze ongeveer 580.000 volwassen gebruikers. Toch blijkt uit een analyse van ECigIntelligence van januari 2026 dat inmiddels meer dan de helft van de markt illegaal is. In totaal wordt 53% van de marktwaarde, ongeveer 155 miljoen euro, en 37% van het volume buiten het gereguleerde systeem verhandeld."