Hoe wordt een fietswiel gevlochten? (deel 1)

Ik ben Koen. Ik ben al een dikke 30 jaar fietsmaker. Ik heb toen mijn opleiding gedaan in Veurne. Dat was een leercontract. Na die leercontract dan begonnen met een winkel hier in Kessel-Lo eigenlijk. Mij redelijk wat toegelegd op het bouwen van wielen, eigenlijk. En dan met de nadruk op echt sterke wielen. Je hebt tegenwoordig zo de high speed bikes en bakfietsen en al die dingen allemaal. Daar moet het soms wel extra sterk voor zijn. En dat is zo’n beetje waar ik mij mee bezig hou. Voor fietsenmakers, vaak ook. Het is iets wat ze gemakkelijk kunnen uitgeven. Het wordt complexer en complexer. Je hebt meer en meer variabelen er in. Het is ook iets arbeidsintensief. Dat is zowel Vlaanderen als Wallonië dat we dat doen. Alle fietswielen zijn in se allemaal op een zelfde manier opgebouwd, hé. Je hebt wel heel veel soorten. Maar, maar de basis is altijd hetzelfde. Dus je hebt je naaf. Je hebt je velg. En je naaf wordt verbonden met je velg eigenlijk door spaken. Dus de spanning moet hoog genoeg zijn. Moet gelijkmatig zijn. Dus dat alle spaken dezelfde spanning hebben. Dus je kan perfect een rond wiel maken, waarbij sommige spaken enorm hard spannen en andere spaken bijna geen spanning op zit. En die spanning wordt dan geregeld met nippels. Dus je hebt op alle spaken heb je draad zitten. En door die aan te spannen krijg je een bepaalde spanning. Op die manier krijg je iets heel licht, dat toch heel sterk is. Je zou kunnen ook gewoon een wiel maken uit één plaat aluminium, bijvoorbeeld, maar dan krijg je iets wat zwaar is… Waar dat ook weinig dynamiek in zit. Je ziet hier allemaal openingen zitten, je hebt er die wat kleiner zijn, en je hebt… hier heb je een grote bijvoorbeeld. Hier heb je kleinere, hier heb je terug een grote, Het is de bedoeling dat je ventiel, dat dat in een grote opening zit. Voor de rest moet je wiel, ja natuurlijk, recht lopen hé. Dus zowel links-rechts als in de hoogte. Euhm, moet er, moet hij recht lopen. Euhm, en hij moet gecentreerd zijn, dus je wiel zit in de fiets, vanachter in je achtervork, en je velg moet… In de meeste gevallen zit je velg dan mooi in het midden tussen links en rechts. Onderdelen om een wiel te maken, heb je nodig. Een naaf, een velg, je spaken, en je nippels. Dus je hebt eigenlijk twee soorten van boringen. Dus als je vertrekt aan je ventielgat en je gaat mee met de wijzers van de klok. Als het eerste gat na je ventielgat hoog geboord is, dat noemen ze een Europese boring. Moest dat nu omgekeerd zijn, dus dat dit gat laag is en dit gat hoog. Dat is dan een Franse boring. Op zich geeft dat weinig verschil. We gaan straks in het, in het vlechten. Je gaat dat zien dat je met net een iets ander gat begint. Dus om straks een wiel te maken is het ook belangrijk om te weten dat ook de gaten van de, de ene flens ten opzichte van de andere flens, dat die een slag gedraaid zijn. Als ik hier twee spaken insteek, in de naastliggende spaakgaten. Ga je zien aan de ander kant, hier, dat dat gat tussen deze twee gaten komt. Dus we maken een onderscheid tussen trekkende spaken en … duwende spaken. Als je zou gaan fietsen en je trekt je tandwiel mee, dan is deze spaak, die trekt je velg mee, Da’s een trekkende spaak. Wat is een duwende spaak? Euh, da’s eigenlijk het omgekeerde. Dat is een spaak die als het ware… dat is niet echt zo. Je velg vooruit duwt. Dus op een volledig afgewerkt wiel zijn dit de spaken die je wiel trekken, terwijl deze spaken… deze…. Dat zijn de spaken die je wiel, als het ware, … duwen. Er is een beetje een consensus dat we de trekkende spaken… dat we die met de koppen naar binnen toe zetten. Dus, deze trekkende spaak zit met de kop naar binnen. En aan de andere zijde heb je ook een trekkende spaak, dat is deze, ook met de kop naar binnen. Dus alle trekkende spaken met de kop naar binnen. Je hebt allemaal verschillende soorten naven. Dus verschillende soorten afmetingen. De flensdiameters zijn anders… die inbouwbreedtes… Allemaal verschillend. Je hebt verschillende velgen… diameters... de hoogte van de velg kan verschillen… Euhm, het aantal gaten kan verschillend zijn. En al die parameters maken dat je verschillende spaaklengtes hebt. Om die te berekenen heb je heel veel verschillende online spaakberekeningsprogramma’s, die vrij toegankelijk zijn. En daar ga je stap voor stap eigenlijk alles ingeven. Dus je begint meestal met je naaf, In dat spaakprogramma vragen ze dan. Wat is de diameter gemeten van spaakgat tot spaakgat? Dus in dit geval zitten we op, euhm 46 millimeter. Dus we geven hier in, 46 millimeter. En bij deze naaf is dat nu langs twee kanten hetzelfde. Dus twee keer 46. Dan wordt er de inbouwbreedte gevraagd, dus in dit geval is dat 130 millimeter. Hier zitten de flenzen, zitten asymmetrisch, dus je hebt de uiteinden van de as. Euhm als je deze deelt door twee kom je ergens hier uit. Dus deze flens zit korter bij het centrum, ten opzichte van deze dus, hier zit de afstand wat groter, hier is ze wat korter. Dat zijn afstanden ook die je ingeeft, in, in je programma. Want deze spaken aan deze kant, dat gaan we straks nog weel zien, die gaan dan rechter staan. En die gaan ook korter zijn, die gaan een minder lange afstand afleggen. Dus even grof meten, zit je hier op 44 millimeter. Andere kant zitten we op … 28 millimeter. Wat hebben we dan nog nodig? Het aantal gaten. Dus hoeveel gaten zitten er in de naaf. Dus hier langs een kant… zijn dat er… 18. Maal 2 – dus twee kanten. 36 gaten. Dus dan hebben we alles van de naaf. De velg, moeten we zien natuurlijk dat het ook een velg is met 36 gaten. Dus je hebt velgen met 32 gaten, of met 40, of met 28. Dus naaf 36, velg 36 en hier moeten we de diameter hebben van de velg. Dus dat kunnen we meten, van gat tot gat. Vijfhonderd ---- tweeëndertig. Plus de dikte van de velg. Dat is twee keer euhm, 3 millimeter. 6 millimeter plus 532… geeft 538 millimeter. In totaal. Dan wordt ook nog gevraagd, over hoeveel we de spaken willen kruisen. Dat aantal kruisen, daar komen we straks nog op terug… euhm, in het geval hier gaan we kruisen over drie. Dan hebben we alle parameters, en dan geeft hij ons de spaaklengte. Dus spaaklengte voor de aandrijfzijde. En een spaaklengte voor de niet-aandrijfzijde. Dus we hebben nu de spaaklengte berekend. Meestal kan je de verschillende lengtes, euhm gewoon kopen. Maar er zijn ook sommige lengtes die, die niet te verkrijgen zijn, of moeilijk te verkrijgen zijn. En dan kan je spaken maken of laten maken. Dus dit is een toestel dat spaken op maat knipt en in één keer nieuwe draad op rolt. Dus je stelt de lengte in van de spaak die je wil hebben. Dus de spaak is nu ingekort, er zit nieuwe draad op. We hebben nu de spaak op lengte, ik heb daarjuist uitgelegd dat je duwende spaken hebt en trekkende spaken. Euhm – En je hebt… Die duwende en trekkende spaken heb je aan de aandrijzijde en aan de niet-aandrijfzijde. Dus je hebt in totaal heb je eigenlijk vier sets spaken. Om het wat makkelijk uit elkaar te houden heb ik ze hier wat gekleurd. Dus we hebben onze duwende spaken van de niet-aandrijfzijde, duwende spaken van de aandrijfzijde, trekkende spaken aandrijfzijde, trekkende spaken van de niet-aandrijfzijde. Dus je zit met vier sets. Daarmee ga je ook zien bij de standaardwielen, gaart altijd het aantal gaten een veelvoud zijn van 4. De nippels die gaan we dan in een oliebad doen. Zodanig zijn die zowel binnenkant als buitenkant gesmeerd. Da’s wel belangrijk, als die niet gesmeerd zijn, dan krijg je die heel moeilijk op spanning. Dus dit is een shuffle bakje eigenlijk. Dus door daar even mee te… shufflen komen al die nippels mooi gelijk te zitten. Dus we beginnen met de duwen de spaken van de aandrijfzijde. De duwende spaken die komen met de koppen naar buiten toe. Maakt niet uit waar je ze steekt, gewoon in één van die gaten. Dit wordt straks een duwende spaak, hé. Dus deze die komt straks zo te zitten. Dus, je vertrekt altijd van aan je ventielgat. En bij je ventielgat heb je twee gaten tegen de wijzers, en twee gaten met de wijzers. Dat maakt samen die vier gaten, dat zijn vier sets spaken. Je hebt hier twee die naar boevn toe wijzen, da’s naar de aandrijfkant. En twee gaten die naar onder wijzen dus naar de niet-aandrijfkant. Dus je eerste spaak komt ofwel in dit gat ofwel in dit gat te zitten. Als ik die in dit gat steek, wat er dan gebeurd is dat je ventiel geblokeerd gaat zitten. Dus je eerste spaak moet je zetten in dit gat. Dan heb je hier straks een … een open ruimte. Dus, eerste spaak komt… in dit gat. En daar draaien we een nippeltje op. Zo. Paar draaitjes maar, dat hoeft daar niet heel veel… niet ver op te zitten. Da’s je eerste spaak. Dat is een van je moeilijkste spaken. Om te zetten. Dus wat we nu gaan doen is, alle ander speken. Duwende spaken van de aandrijfzijde ook monteren. In de naaf, hier, laten we een gaatje over. Dat is om straks de trekkende spaken te kunnen monteren. Dus die spaken alterneren: duwende spaak, trekkende spaak, duwende spaak, trekkende spaak. In de velg laten we nu drie gaten over, en we steken onze spaak in het vierde gat. Dus ik ga eerst even een nippeltje opdraaien. Dus waarom laten we drie gaten over? Deze twee gaten… da’s voor de niet aandrijfzijde. Dat middelste gat, dat is voor straks de trekkende spaken. Dus hier zitten we terug met een set van 4 spaken. Dus dit is een duwende spaak. Hier komt straks een spaak van de andere kant, Hier komt straks een trekkende spaak van de aandrijfkant, en hier komt straks een spaak van de niet-aandrijfkant. Nu kunnen we de rest vullen. Dus hier weer drie gaten overlaten. Drie gaten overlaten. Zo. Dus we hebben al iets dat stilletjesaan op een wie begint te gelijken hé. Da’s stap één. Tweede stap: Daarvoor moeten we het wiel omdraaien. zo. En nu gaan we de duwende spaken steken aan de niet-aandrijfzijde. Dus hier moet je even je hoofd erbij houden. Euhm – We hebben daarnet gezien dat de gaten in de flenzen… ten opzichte van elkaar zijn die een slagje gedraaid. We hebben hier ons ventielgat. We hebben deze duwende spaak, die zit het dichtste bij je ventiel. Tussen je ventiel en die duwen de spaak hebben we hier nog een gat zitten. Euh, die naar de de niet-aandrijfzijde gaat. Maar hier hebben we ook nog een gat zitten, die ook naar de niet-aandrijfzijde gaat. Dus deze spaak, die kan zowel hierin komen… als… Hierin komen. Als we ze hierin zetten dan gaan we terug ons ventiel – ik zal het zo laten zien- dan zetten we terug ons ventiel vast in een klein kruis. Dus deze spaak komt eigenlijk hier te zitten, zodanig dat de ruimte van het ventiel naar de naaf open is. Als je dan kijkt met de wijzers mee, komt deze spaak, net voor deze. Dus duwende spaak niet aandrijfkant komt net voor duwende spaak aandrijfkant. Als je hier gaat kijken, in de flens, moet je het gat vinden, met de wijzers mee, die ook net voor deze komt. Als je hier gaat kijken,… Dus dat is deze… dat is dit gat, ja? Als we gaan kijken naar dit gat bijvoorbeeld, dat komt er na. Als je kijkt naar dit gat, dat zit ook niet goed. Dus het is in dit gat, da’s het juiste. Dus, deze spaak gaat hierdoor, zo. Dus hier komt ook een nippeltje op. Zo. Nu is het gewoon kwestie van de rest van onze duwende spaken van de niet-aandrijfkant er in te doen. Zelfde principe elke keer één gaatje overlaten. Zo. Dus deze spaak komt net voor die, Dus deze spaak komt net voor … deze en dan gaan we zo verder. Dus nu hebben we eigenlijk al de helft van het wiel gemaakt, dit was eigenlijk het moeilijkste gedeelte. Dus vanaf nu is het eigenlijk, komen alleen maar makkelijkere stukken, hé. Dus we hebben ons ventiel, en we draaien eigenlijk weg van ons ventiel. Zo. Dus dat dat allemaal duwende spaken zijn.