Natuurbeheer in eigen tuin: hoe pak je het aan?

Natuurbeheer en tuinieren, dat loopt voor mij volledig door elkaar en hier achter de serre is er een beemdje, een vochtig beemdje, met twee amfibieënpoelen erin, en dat beemdje, daar probeer ik een bloemrijk graslandje van te maken dat we twee keer per jaar gaan maaien. Het maaisel afvoeren om de bodem te verarmen om zo de bloemen meer kans te geven. Maar er is een probleem! En dat zie je hier. Kijk! Dat riet, dat groeit hier nog omdat ik nagelaten heb om hier te diep te gaan met de bodemschaaf destijds toen we het hebben aangelegd, hebben we de vruchtbaarste bovenste laag verwijderd, zijn dan op een laag uitgekomen waar nog zaden van vroeger in zaten, maar spijtig genoeg ook nog wortels van riet. En die rietwortels, dat is iets waar je moeilijk vanaf raakt als je het niet regelmatig weg doet. En wat ik hier doe, dat is niet zoveel, dat is die rietstengels gewoon gaan afknippen met de snoeischaar, dan verarm ik de boel al. Als we dan nog eens in juli en oktober nog eens maaien, dan zal het wel achterblijven zoals daar achter bijvoorbeeld al het geval is. Dus dat is het eerste [werk]. Belangrijk bij het beheren van een stukje natuur is dat je niet alleen weet wat je doet, maar ook vooral waarom je het doet. Dus de reden waarom ik dit riet nu zit weg te knippen, dat is gewoon om ervoor te zorgen dat dat riet de andere planten niet gaat overwoekeren, want het riet is meer agressief, en ja, ik heb aan de rand van de vijver en andere plaatsen op dit gebiedje al meer dan riet genoeg, er zit zelfs een kleine karekiet te broeden, en daarom mag dat hier gerust weg, en daardoor zorg ik ervoor dat de bloemen meer licht krijgen, meer kans krijgen, zoals bijvoorbeeld deze boterbloemen, die staan er dit jaar heel schoon bij. Ah, kijk! Hier, dit plantje, dat hebben we vorig jaar gezaaid op kale grond – weet je het nog – dat is de ratelaar. En wat doet een ratelaar? Ratelaar is een plantje die met zuigwortels indringt in de wortels van het gras en daar het voedsel gaat wegpikken. Het is een halfparasiet, want hij doet zelf nog aan bladgroenverrichting – fotosynthese – maar zijn voedsel haalt hij uit het gras. Dus waar ratelaar groeit, daar komen automatisch minder grassen, dus weer, meer kans voor andere, bloeiende planten. Dus de natuur helpt mij zelf hier om mijn werk wat lichter te maken. En als je goed kijkt, ja ook daar, daar staat een groepje ratelaars, en daar rond zie je bijna geen gras. Dat is het bewijs dat ratelaar het gras gaat uitputten. En ik denk, nog een paar jaar, dat dit in het voorjaar een veldje van ratelaars zal zijn met daartussen al die andere mooie bloemen. Ik zie dat de bolderik bijna in bloei staat, maar nog niet helemaal, er staat hier en daar ook al koekoeksbloem, kijk, dat is ook nieuw voor dit stukje, hier dit is koekoeksbloem, en de koekoeksbloem bloeit wanneer de koekoek roept. Misschien horen we hem straks nog, want ze zitten in het gebied. Op die manier; maaien, ratelaar, en alles goed in het oog houden, goed weten wat je doet en waarom je het doet, dan kan je van elk stukje wei[de], een prachtig, natuurdivers gebiedje maken. In een natuurgebiedje is er natuurlijk ook altijd veel werk, e naast het maaien is er natuurlijk ook het snoeien. En snoeien, daarmee ga ik hier beginnen. Deze elzen zijn spontaan opgekomen, maar ze staan aan de zuidkant van mijn boomgaard. Ja, dat is natuurlijk niet goed, hé, want deze gaan makkelijk tien meter hoog worden na verloop van jaren, en ze zouden hier de eerste rij bomen volledig beschaduwen. En wat een fruitboom nodig heeft, dat is allesbehalve schaduw. Die moeten zon hebben, daarom ga ik deze elzen gewoon als haag behandelen. Ik ga die gewoon kort en dicht houden. Ja, ik scherp mijn zeis want ik moet gaan maaien, natuurbeheer van graslanden impliceert dat je moet gaan maaien, en ik hou ervan om dat in stilte te doen en met de beweging die mijn voorouders al eeuwen lang deden, namelijk met een zeis. Wat moet je nu doen om je zeis vlijmscherp te houden? Want dat is wel het geheim van goed maaien, dat je met scherp gerief werkt, dit alleen is zeker niet voldoende. Dit is het sluitstuk. Het begint bij het haren van de zeis. Haren van zeisen, dat dezen ze vroeger met een haarspit. Een ijzeren aambeeldje eigenlijk, en een haarhamer. En dan werd op de rand van die zeis, op de snede, getikt totdat die rand een beetje dunner werd, en zo scherper kon gemaakt worden. Maar vandaag bestaan er zelfs gemakkelijkere toestellen zodat zelfs ik dat kan! En ik heb er hier zo eentje. Kijk, dit is een haartoestel, ik vond het in Oostenrijk want in België of Nederland is het nergens te vinden, het noemt ginder in het Duits de ‘Dengelbengel’, een beetje een gekke naam. Dengelen komt van het geluid, van het tikken met de hamer – deng, deng, deng … – maar dat is met dit toestel niet meer nodig. Ik toon even hoe het werkt. Dit is de bek. En als ik deze hendel naar beneden beweeg, dan zal je zien dat die bek, dat hij dicht gaat. Als ik de zeis tussen die bek steek, met de snijkant, en ik doe die hendel naar beneden, dan wordt door die bek eigenlijk die snijkant gewalst, dan wordt ‘ie een beetje naar buiten toe dunner gemaakt, dus ook scherper gemaakt. Ik begin hier achteraan, naar beneden, en hup, dan schuiven we op, en zo ga je in een mum van tijd, dankzij het harde staal van die bek en gaat het zachte staal van mijn zeis dun gewalst worden, en als ik er dan straks met de slijpsteen nog eens over heen ga om het braam eraf te doen, dan heb ik een vlijmscherpe zeis, waarmee ik kan gaan maaien. Kijk, je ziet nu heel goed langs deze kant hoe het staal is gewalst, hoe het wat dunner is geworden, hoe het geplet is, in deze pletmachine, in deze Dengelbengel. Daarna moet je gewoon een keer het braam eraf doen, door een paar keer met de slijpsteen erover te gaan, zachtjes en de steen altijd gelijk met de snede houden, niet onder een hoek, want dan ga je hem terug bot maken, voilà, en deze zeis is klaar om te gebruiken.Vlijmscherp, en het zal makkelijk maaien zijn. Voilà, de zeis is gescherpt, de zeis is gehaard, ik kan eraan beginnen, maar waarom doe ik dit nu eigenlijk? Waarom ga ik nu maaien? Iedereen kent ‘Maai mei niet’. Laat in mei de bloemen en gras maar groeien. Maar dan zal je zien, op de duur wordt het zo hoog, en als je het laat tot in de winter, dan wordt het een onoverzichtelijke boel, en dan gaat de boel verrijken. En dan ga je meer gras krijgen, misschien zelfs netels of bramen. En dat mag niet, en daarom moet je maaien. We maaien in principe om de bodem te verarmen, omdat we het maaisel ook gaan afvoeren. Dat maaisel heeft zijn voeding uit de bodem genomen, als we dat nu afdoen en afvoeren, na het hooien – of gewoon zo afvoeren – dan wordt die bodem verarmt, en een arme bodem heeft nu eenmaal veel meer kans op mooie bloemen dan een rijke bodem. En daarom ga ik hier maaien, voilà, als ik zo zie, veertig meter maal tien meter, ik zal wel even bezig zijn. Gelukkig heb ik goed, scherp materiaal. Ja, ik begin te voelen dat de zeis een beetje minder scherp wordt, dus op tijd eens stoppen, en dan met de vlakke kant een paar keer erover, langs weerszijden, en die staat weer scherp. Ja, kijk, ik heb al een klein stukje gedaan, maar ik heb nog heel veel te doen. Dus laat me nu maar even met rust, ik weet wel wat te doen. Salut!