Europa is uitgegroeid tot epicentrum illegale sigarettenmarkt
In de EU werden in 2024 13,4 miljard namaaksigaretten gerookt, volgens rapport Euromonitor
Het zopas gepubliceerde Euromonitor-rapport over 'De productie en het gebruik van namaaksigaretten in Europa' begint al meteen met een onthutsende vaststelling: nergens is het gebruik van namaaksigaretten de laatste 10 jaar zo sterk gestegen als in Europa. Het jaarlijks verkochte aantal namaaksigaretten steeg in amper tien jaar met ruim 10 miljard stuks. In de EU werden in 2024 13,4 miljard namaaksigaretten gerookt.
Het Euromonitor-rapport heeft ook onderzocht hoe het komt dat Europa de bal zo misslaat en in amper een decennium is uitgegroeid tot een waar walhalla voor illegale tabaksproducten.
Cijfers zijn geen toeval
"Het rapport toont aan dat deze verschuiving het gevolg is van een samenspel van factoren, waaronder scherpe accijnsverhogingen, productverboden en verregaande beperkingen op legale alternatieven", zegt Chris Flamée, Illicit Trade Prevention Manager bij Philip Morris Benelux. "De reden waarom deze maatregelen hun doel missen, is omdat ze voorbijgaan aan de realiteit van de consument", zegt Flamée. "Ze mogen het legale aanbod dan wel beperken, ze nemen de onderliggende vraag naar de producten niet weg, met een groei van de illegale markt als logisch gevolg. Beleid dat de vraag negeert, verplaatst het probleem. Het lost het niet op."
Contraproductieve maatregelen
Ook België draagt een groot deel van de schuld voor de snelle opmars van namaaksigaretten in Europa. Door zijn centrale ligging is ons land tegelijk productie‑, distributie‑ én consumptieland geworden. In 2024 en 2025 werden zo’n twintig illegale sigarettenfabrieken ontmanteld, terwijl België bovendien omringd is door landen met hoge accijnzen die fungeren als afzetmarkten. Waar de consumptie van namaaksigaretten in ons land lange tijd beperkt bleef en consumenten door de steeds hogere prijzen vooral kozen voor gesmokkelde niet‑Belgische sigaretten, is die situatie het voorbije jaar echter radicaal gekeerd. Op amper één jaar tijd is het verbruik van namaaksigaretten verdrievoudigd en goed voor inmiddels 5% van de totale sigarettenconsumptie.
"Die evolutie is het rechtstreekse gevolg van een beleid dat bijna uitsluitend inzet op steeds strengere en restrictievere maatregelen", legt Miguel Matos uit, Managing Director van Philip Morris Benelux. "Forse accijnsverhogingen, opeenvolgende verkoop- en productverboden en een steeds beperktere toegang tot legale nicotine‑alternatieven hebben het verschil in prijs en beschikbaarheid tussen legale en illegale producten verder vergroot. Vooral prijsgevoelige volwassen rokers wijken daardoor uit naar het illegale circuit, waar producten goedkoper en makkelijker verkrijgbaar zijn."
Het effect is contraproductief. "De daling van het aantal rokers, die wereldwijd jaren geleden was ingezet, vertraagt de laatste zes jaar terug in België. En dit is net sinds alle verstrengingen werden ingevoerd. Roken mag dan wel steeds vaker uit het straatbeeld verdwenen zijn, Sciensano‑cijfers tonen aan dat tussen 2018 en 2023 het rookcijfer zo goed als stagneert. Er zijn nog steeds zo’n 2 miljoen rokers in België," gaat Matos verder. "Tegelijk zien we dat, hoewel de verkoop van legale tabaksproducten afneemt, de illegale markt exponentieel groeit. De sterke accijnsverhogingen sinds 2020 (+85% voor sigaretten en +142% voor roltabak) vertalen zich bovendien in een snelle toename van niet‑Belgische en illegale sigaretten, met de verwachting dat deze dit jaar nog tot de helft van de markt zouden kunnen innemen."
"Een beleid dat uitsluitend focust op verbieden en duurder maken, zonder volwassen rokers realistische legale alternatieven te bieden, werkt averechts", besluit Matos. "In plaats van rookgedrag terug te dringen, veranderen we enkel het koopgedrag van de consument en duwen we hen in de armen van illegale netwerken. Dat ondermijnt niet alleen de volksgezondheid, maar ook de strijd tegen criminaliteit en de fiscale inkomsten van de overheid."
De illusie van jeugdbescherming
De bescherming van minderjarigen is vaak dé reden om nieuwe verstrengingen te rechtvaardigen. Maar door de groei van de zwarte markt, komt net deze bescherming van de jongeren steeds verder onder druk te staan. Illegale markten zijn per definitie ongereguleerd, onzichtbaar en volledig vrij van leeftijdscontroles. Terwijl de legale markt onder steeds strengere regels gebukt gaat, krijgen criminele netwerken vrij spel. Met onbeperkte toegang voor iedereen, ook voor minderjarigen.
"Extra verboden creëren een vals gevoel van veiligheid", voegt Chris Flamée nog toe. "Elke maatregel die de legale markt verder terugdringt, helpt de illegale markt vooruit. En daar bestaan geen leeftijdscontroles, geen productnormen en geen handhaving. Wie jongeren echt wil beschermen, zou net moeten voorkomen dat ze in aanraking komen met illegale producten. Vandaag stimuleert het beleid net het tegenovergestelde."
Volgens Flamée toont het Euromonitor‑rapport duidelijk aan dat verdere verstrengingen het probleem niet oplossen, maar verergeren. "Beleid dat goed klinkt, maar in de praktijk de zwarte markt voedt, is niet alleen inefficiënt, het is gevaarlijk. Het ondermijnt de jeugdbescherming die het zegt te versterken."
Andere nicotineproducten: zelfde tendens
Het Euromonitor-rapport alarmeert over de dramatisch ontspoorde sigarettenmarkt, maar dezelfde dynamiek zien we helaas nu ook al bij andere nicotineproducten. Onderzoek van het Fraunhofer Institute toonde eerder dit jaar aan dat bijna de helft van de e‑sigaretten in Europa afkomstig is uit illegale of ongereguleerde kanalen. Die zwarte markt vertegenwoordigt vandaag al 6,6 miljard euro en blijft sterk groeien.
Dat is bijzonder zorgwekkend, aangezien rookvrije alternatieven net een belangrijke rol kunnen spelen in rookstop en schadebeperking. Door ook deze producten vooral te benaderen met verboden en beperkingen, dreigt Europa dezelfde fouten te herhalen als bij sigaretten.
"Dit rapport maakt duidelijk dat we andere keuzes moeten maken", besluit Matos. "De bescherming van minderjarigen en rookstop voor volwassen rokers zijn twee verschillende uitdagingen, met elk hun eigen, goed gekende oplossingen. Sigaretten moeten zo snel mogelijk op een duurzame manier worden uitgefaseerd: via preventie en doeltreffende rookstophulp, niet door de markt richting illegaliteit te duwen. Tegelijk moeten gereguleerde, minder schadelijke alternatieven beschikbaar blijven voor volwassen rokers die niet kunnen of willen stoppen. Uiteraard is dit een complex gegeven. Dit vergt politieke wil en moed, en kan énkel werken wanneer relevante publieke en private partners samenwerken."
