Hoe wordt een lemen muur opgebouwd?

Uh, Ik ben Jan Verstreken. Ik ben gepensioneerd leerkracht en het vakwerk dat doe ik al sinds uh ‘87. Het eerste project wat ik deed dat was mijn eigen huis zetten. En uh ja toen ben ik daar gewoon ingerold en dan … dan waren d'r mensen die vroegen of ik ook zo eens huisje kon maken voor in hun tuin of zo. En dat is dan uit de hand gelopen, hé. Enfin, Gelukkig is dat uit de hand gelopen. Ja, k heb daar helemaal mijn ding in gevonden en da's helemaal… Dat ben ik helemaal. Veel stelen met de ogen... veel luisteren... niet te veel praten. En dan leer je heel veel. Ik heb dan, door de jaren heen, heb ik dan een systeem ontwikkeld voor leem. De materialen die erin zitten is heel eenvoudig: leem, water en kalk. Volgens mij dé toekomst van bouwen, hé. Je hebt daar … als, als, als dit huis omgeduwd wordt bij wijze van spreken, na tien jaar blijft daar bijna niks meer van over. Dat, dat gaat helemaal terug op in de natuur. Da's altijd opnieuw gebruik. Dus je kan dat, als je dat afbreekt... dat kan je opnieuw natmaken... Je kan dat opnieuw in een molen doen bijvoorbeeld, en dan terug mengen en dan wordt dat terug leem zoals het, zoals je het kunt gebruiken terug. Om wanden te maken, moeten we natuurlijk eerst een kader hebben, moeten we dragend element hebben, want leem op zich, dat kan geen … ja dat kan geen, geen drukkrachten verdragen. In die zin krijgen we dan het dragend element van het huis, dus dat eigenlijk een soort skelet dat er dan staat. Die wordt in mekaar gezet met uh pennen en met gaten natuurlijk. Die pennen die worden uh gemaakt met een zaag. Dus die zagen we aan een balk. En de gaten die worden gemaakt met zo’n machine. Da's dus een kettingfrees, noemen we dat. Dus da's hier een, ja, een ketting met scherpe tandjes op overal. En die ketting, die draait dan zeer snel en die duwen we dan gewoon in het hout en doordat we dat daar induwen ontstaat er een gat natuurlijk, hé. Als de verbindingen klaar zijn en ze zitten in mekaar dan de slaan we er een, een toognagel in. Een toognagel is een houten pen, vroeger werd die gesneden. Dat hout is nat. Dus, die pen gaat daar droog in. Die zal niet meer krimpen, zal niet meer uitzetten, maar het hout gaat wel krimpen. Dat gaat er dus rond krimpen waardoor die pen nog veel vaster gaat komen te zitten. Goed, Nu hebben we hier dus een uh demo-modelletje gemaakt. Dus uh een paar houten balken, een vierkant, rechthoek en nu gaan we daar in het vlechtwerk plaatsen. Het vlechtwerk dat bestaat uit vitsen en vitsstokken. Vitsstokken, de vitsstokken zijn degene die verticaal staan. De vitsen die zijn die die d'r tussen gevlochten worden. Beginnen met het, het maken van de gaten natuurlijk. Uh, hier ongeveer in het midden. Dat zal hier zo ergens zijn. Volià, ongeveer twee centimeter diep. Ja, da's ongeveer twee centimeter. Bovenaan doen we hetzelfde, Voila, het zit er in. Voila, nu gaan we beginnen met het vlechtwerk. Kijk, dat is hier dus dat de wapening die we nu maken om later de leem in te zetten. Ik gebruik nu geen wilgen meer, maar ik gebruik tengellatten. Zo. De leem mengen, dat doen we nu met een ouwe deegkneder. Da's een deegkneder, met een op- en neergaande arm. Deze die zorgt ervoor dat de leem telkens op een andere plaats gelegd wordt en dan gaat hij ook goed mengen. Dus uh, drie ingrediënten hebben we nodig. Water, leem en kalk, hé Waarom water? Het water is om het smeuïg te maken, om het vloeibaar te maken. Uh, leem, dat is ja, da's de massa die we nodig hebben en uh kalk, dat is eigenlijk het bindmiddel. Dus we gaan beginnen met het maken van de vulleem, dat wil zeggen de leem die eerst in de wand gezet wordt. die ga ik maken met kalk. Fantastisch! Kijk eens hoe mooi wit dat hier is. Leem is een mengsel van uh … ja… er zit klei, een de aandeel klei zit daarin. Daar zit een aandeel silicium... Enfin, Dat is voor de mannen van de chemie, en allemaal. Je ziet dat hier, Kijk, en als je dat samenperst dan krijg je daar zo een schone, een schone harde bol van. En leem die moet, als je daarop nijpt, die moet mooi in poeder uit elkaar vallen. Dat moeten allemaal zo van die hele fijne korreltjes worden. Ziet gij dat? Dan heb je echt een goeie leem, zie je dat? Voila, nu laten we dat eventjes draaien. Dat lijkt misschien veel water te zijn, maar je gaat seffens zien. Als we dat stro erbij kappen dan wordt dat zo'n een lekkere, smeuïge boel. Stro, dat is uh hol van binnen. Dat zijn pijpjes, dat zijn buisjes. Op het moment dat we die gaan mengen, met de leem gaan mengen gaan die buisjes voor een groot deel dichtgaan. Die gaan gewoon uh toegaan, maar door het krimpen van de leem - want leem als die droogt dan gaat die krimpen - gaan die buisjes allemaal terug een klein beetje open komen te staan waardoor je een geweldige isolatie krijgt. Manmanman, krijgen weer hier straks zo'n heel lekker - Uh lekker nu niet - smeuïg bakje met leem. Voila; dat ziet er goed uit. Kijk: al de leem is goed rond elk sprietje gegaan. Voila, we gaan er mee beginnen. De leem die gaan we nu in de muur zetten... Dus, we zien dat we met de dikke massa een beetje binnen de muur blijven. En de haren, die mogen er uitsteken. De haren die dienen er voor dat de afwerkingslaag die erop komt, dat die goed kan pakken in de vorige leemlaag. Laagje per laagje werken we dat af... Dus als we lemen, dan gaan we dus, met het vlechtwerk inbegrepen en alles zetten, dus de vitsstokken, vitsen, en de vitsen plaatsen,... en de leem plaatsen, doen we normaal gezien een vier vierkante meter per dag. Dus iemand die veel tijd heeft en goesting die kan zich hier rot mee amuseren. Zien dat we hier een beetje plaats laten aan de zijkant. Zo, dan kunnen we straks de afwerking induwen. Die zijwaartse beweging: héél belangrijk. Dat maakt de blok van je leem. Kijk zo. Fase nummer twee. Uh we gaan nu de leem maken waarmee we de muur gaan afwerken. Dan gaan we d'r kalk in doen. Hier doen we wel meer kalk in. Hier komt een zak kalk in. Leem zit in de, in de leemstreek. In België hebben we een leemstreek. Dat is onder de E40. Die lijn daaronder, daar heb je bijvoorbeeld in Landen heb je hele goeie leem. Sint-Truiden hebben we ook hele goeie leem en ik heb dan een grondwerker die af en toe kelders uitgraaft of zo, en als die zoiets heeft dan belt hij mij eens en dan gaan we eens kijken en dan brengt hij mij zo’n camion en dan zijn we weer vertrokken voor een tijd. en nu gaan we ook maar een halve baal stro gebruiken in plaats van een hele baal. even laten draaien en dan gaan we de, de tweede lading leem erin gooien. Dit doen we altijd in twee keer omdat dat, anders mengt dat stro niet goed. We zijn er mee weg Dus dit is de tweede laag leem. Je ziet meteen dat hier een pak meer leem in zit dan in dat hé, Dus dat stro is hier praktisch uit. Kijk, je kan dat ook heel mooi glad wrijven. Al het stro dat nu nog er buiten zit, dat halen we nu mee naar binnen. Zo, Goed in masseren, dat dat goed een eenheid vormt met de vorige laag. We zijn bijna rond. Voila, kijk een keer hoe dat in orde komt. Een keer van links naar rechts, een keer van boven naar beneden, Daar heb je wel wat kracht voor nodig, moet je een beetje op duwen. Nu gaan we het hout schoonmaken, proper maken. Daarvoor gebruiken we een spons en een plamuurmes en het stro dat er nu nog opzit. Dat gaan we naar binnen duwen. Dat gaan we in de wand duwen, dat het daarvan af is. Zo. Daar gaan we zo een paar keren over, tot als dat hout helemaal terug hout is. Voila, kijk eens wat een schoon werk. De leem moet niet meer onderhouden worden. Je moet … Wat er wel eens gebeurt, is dat die wit gemaakt wordt. Vroeger deden ze dat bij Pinksteren of net voor Pinksteren moest de hele gebouwtjes allemaal gewit worden. En dan werd dat gedaan met een papborstel, je kent dat: een borstel waar ze behangpapier mee hangen, en uh die is ,die is, Ik heb zo van die stokken ooit gevonden waar van vóór de borstel nog opstond, zo; op een stok en dan dompelden ze dat in witkalk en dan werden de muren wit gemaakt. Daar werd soms ook blauwsel ingedaan. Dat was wat ze in de was gebruiken en dat gaf dan zo een lichte blauwe … Dat maakte het wit eigenlijk nog feller, stralend zal ik zeggen. Zo, dit is hem dan, de leemtechniek van Jan. Heb je nu zelf een eigen techniek ontwikkeld en wil je die kennis delen? Stuur dan een mailtje. Neem contact met ons op en misschien komen we dan bij jou langs.