Houtbehandeling: wat gebruik je wanneer?

Om welke reden je je hout ook wil beschermen, om het juiste product te kiezen moet je jezelf enkele vragen stellen. De ondergrond gaat mee bepalen welke afwerking je kiest. Bij hout kijk je dan vooral naar de duurzaamheidsklasse. Die gaat van 1 - zeer duurzaam – tot 5 – niet duurzaam. Hout in klasse 1 en 2 vraagt geen afwerkingslaag of behandeling. Dat geldt, in theorie althans, ook voor klasse 3. Deze houtsoorten kan je uiteraard wel om esthetische redenen behandelen. Houtsoorten in de lagere duurzaamheidsklassen zoals grenen of naaldhout zijn niet geschikt voor buiten. Die hebben dus wel een behandeling nodig maar omdat hout leeft, zeker buiten, kies je het best een elastische beschermingslaag uiteraard geschikt voor hout. Ook MDF vraagt een afwerkingslaag. Dit plaatmateriaal is te verkrijgen in een onafgewerkte versie, maar wie tijd wil besparen kan kiezen voor MDF die reeds voorzien is van een witte of gekleurde primer. Een volgende vraag is waarvoor je het hout gaat gebruiken. Ook dat kan een indicatie geven van welk type afwerking je nodig hebt. Zo zal een trap bijvoorbeeld een krasvaste en anti-slip afwerking vragen, meestal een vernis. Vernis voor een keukenblad dient dan ook nog tegen schoonmaakproducten te kunnen. Parket moet uiteraard ook krasvrij blijven maar hier wil je toch liever de natuurlijke look behouden. Een meubelstuk kan je een kleur geven maar moet nadien vaak een vernislaag krijgen. Terrasplanken wil je beschermen tegen houtrot en UV-stralen. Terwijl ze hun houtlook niet mogen verliezen. Dient je hout voor binnen of voor buiten? Zal het frequent belopen worden? Of moet het bestand zijn tegen vocht? Allemaal vragen die je in de richting van de juiste afwerkingslaag kunnen wijzen. Elke afwerking heeft bepaalde eigenschappen die kunnen voldoen. Lees dus telkens goed de verpakking voor je je keuze maakt. Elk type afwerking heeft een andere look maar vaak ook een andere manier van beschermen. Je moet je dus ook afvragen wat je wil bereiken. Laten we even kijken welke types afwerking je kan gebruiken. Olie is een niet-filmvormende beschermlaag. Het dringt diep in het hout en zal dit voeden en ook beschermen tegen vocht en eventueel UV zonder dat er een harde toplaag zichtbaar is. Olie is perfect voor het beschermen van naaldhout en ceder of houtsoorten die sterk uitzetten, krimpen en verweren. Het oliën moet je wel jaarlijks herhalen. Je hebt natuurlijke en synthetische oliën, voor binnen- of buitentoepassingen. Je kan hierbij een transparante olie kiezen als afwerking of je kan een halftransparante, gekleurde olie kiezen voor je hout. Je houtstructuur blijft bij deze laatste zichtbaar maar je hout krijgt ook een lichte tint. Dit kan een andere houtsoort imiteren maar is ook verkrijgbaar in kleuren. Let wel op, het hout blijft zichtbaar en zal mee de finale kleur bepalen. Ook beits dringt in in het hout, weliswaar iets minder diep dan olie. Het vormt na het aanbrengen een elastische laag. Dit kan dun, niet-filmvormend zijn of dik en dus filmvormend zijn. Hoe meer beits, hoe dikker de film uiteraard. Beits, oftewel lazuur als je de Duitse benaming gebruikt, zorgt voor een impregnering van het hout en beschermt het zo tegen vocht- en weersomstandigheden. Het hout kan blijven ademen en er is geen blaasvorming waardoor dit vaak gekozen wordt om buitenhout te beschermen. Let op: sommige houtsoorten verkiezen eerder beits, andere komen beter tot hun recht met olie. Hier is de vraag welke houtsoort je hebt zeker van belang. Beits is iets duurzamer maar ook hier dien je regelmatig de beschermingslaag op te frissen, wil je je hout blijven beschermen. Je hebt watergedragen of solventgedragen beits, voor binnen of buitentoepassing. Ze zijn meestal kleurloos, net als olie, maar er zijn ook producten waar pigmenten aan toegevoegd zijn die je hout kunnen kleuren. In beide gevallen blijft je houtstructuur goed zichtbaar. Hoe donkerder de beits, hoe meer bescherming tegen UV waardoor je hout minder snel zal vergrijzen. Een derde vorm van bescherming is vernis. Vernis moet je zien als een zeer stevige en volledig transparante lak, waarin je je houttekening blijft herkennen. De structuur van je hout gaat evenwel verloren. De vernis dringt niet in in het hout maar vormt een beschermende glanslaag. Ook bij vernis heb je watergedragen of solventgedragen varianten. De termen vernis en lak worden vaak door elkaar gebruikt wat voor verwarring zorgt maar in principe ga je vernis enkel gebruiken voor binnentoepassingen. Want hoewel het voor een stevige beschermingslaag zorgt, is het niet zo elastisch als lak. Als het hout zal uitzetten, wat sneller gebeurd buiten, dan zal vernis met tijd scheuren en afschilferen, waarna de bescherming verdwijnt. Bootvernis is trouwens hierop een uitzondering. Vernissen zijn meestal kleurloos maar er zijn ook gepigmenteerde varianten beschikbaar. Net als olie en beits blijft de houtstructuur, in tegenstelling tot bij lak, zichtbaar. Er bestaan ook vernissen met een ingebouwde UV-filter Lak of verf zal een beschermlaag leggen waarbij de houttekening, houtstructuur en houtkleur volledig bedekt en verborgen wordt. Ook hier heb je een verschil tussen watergedragen of solventgedragen varianten. Solventgedragen of alkydverven zijn verven op basis van solventen. Ze vormen een hardere film en zijn daarom stoot- en krasvaster maar ook vochtbestendiger. Alkydverven drogen minder snel dan watergedragen verven wat de verwerking eenvoudiger maakt want je hebt meer tijd. Je kan de eindlaag ook beter afwassen wat perfect is voor aan vocht en vuil blootgestelde oppervlakken, zoals keukenkastjes. Bij alkydverven reinig je borstels met terpentine. Watergedragen verven of acrylverven zijn dan weer beter bestand tegen UV en behouden daardoor ook beter hun kleur en glans. Dat maakt het meteen een goede oplossing voor buitentoepassingen. Acrylverven veroorzaken minder geurhinder en zijn daarom aangenamer in gebruik. Ook borstels en verfmateriaal zijn na gebruik makkelijker te reinigen want je kan ze uitspoelen met water. Let wel, het afvalwater moet je naar het containerpark brengen. Wie trouwens kiest voor lak of verf moet zijn werkstuk eerst van een primer voorzien. Hout is namelijk een poreus materiaal en heeft een bepaalde zuigkracht. Zonder primer zal het hout het bindmiddel in de verf opzuigen waardoor je verf minder hecht en je ook kleurverschillen zal hebben. Om dit te voorkomen gebruik je een primer met een vullend effect. Welk product je ook gebruikt, het is steeds belangrijk om dit goed te doorroeren voor je aan de slag gaat. Zo meng je alle pigmenten en bestanddelen tot een homogeen geheel. Gebruik een roerstok en meng het product goed door van onder naar boven toe. Wil je snel aan de slag of heb je een grote hoeveelheid product te mengen? Dan kan je ook een speciale mengstaaf op je boormachine monteren om zo de verf mengen. We zijn ondertussen al een heel stuk verder in het kiezen van de juiste afwerking maar een bijkomende factor die kan gaan bepalen wat je kiest is de gewenste glansgraad. Dat is vooral bepalend bij vernis en verven. De meest gebruikte glansgraden zijn Mat, zijdeglans of satijn en glanzend. Daarnaast heb je nog tussenvormen zoals supermat, halfmat, halfglanzend of hoogglans. Let wel op: solventgedragen verven zijn verkrijgbaar in zijde- en hoogglansuitvoering...Bij watergedragen verven heb je die hoogglans niet. Daar kan je kiezen tussen mat, zijdeglans en glans. En nog even ter info: Hoe meer glans, hoe duurzamer en makkelijk reinigbaar maar hoe matter, hoe minder de oneffenheden in de ondergrond zullen opvallen. Elk type afwerking heeft zijn eigen manier van aanbrengen. Ook elk product is hierbij anders, kijk dus steeds goed de gebruiksaanwijzingen na voor je aan de slag gaat. Doorgaans zijn er drie manieren om een afwerkingslaag aan te brengen: met een borstel, met een rol of door het product te vernevelen. Laten we bij elke van deze manieren even kijken wat de mogelijkheden zijn. Borstels komen in verschillende vormen, elk met hun toepassing. Je kan ze bij elk type afwerking gebruiken De platte borstel of kwast is verkrijgbaar in verschillende diktes naargelang de klus. Dit type borstel wordt vooral gebruikt bij beitsen, lakken en vernissen en dient het best voor het schilderen van grotere oppervlakken. Een variant hierop is de radiatorkwast. Dit is een smalle kwast met een lange steel met knik. Deze borstel dient om moeilijk bereikbare plaatsen te schilderen zoals achter radiatoren of buizen. Een brede rechthoekige kwast staat gekend als een blokkwast of blokwitter en dient om een grote hoeveelheid verf op te nemen. Daarom is hij ideaal voor grote oppervlaktes. De lange haren zorgen dat je ook op oneffen, ruwe muren, zoals een bakstenen muur, een goed dekkende laag kan leggen. De ronde verfborstel heeft een kleiner oppervlak en wordt gebruikt voor kleinere oppervlaktes, vaak met meer structuur. Je gebruik deze borstel vooral bij verven. Ook dit type borstel heb je in verschillende diktes, naargelang de klus. De puntborstels zijn een variant op de ronde borstels en dienen voornamelijk voor precisiewerk. Bij het kiezen van je borstel let je ook op of die dient voor synthetische of watergedragen producten. Borstels geschikt voor synthetische verven zijn gemaakt uit varkenshaar. Die haren zijn aan het einde opgesplitst waardoor ze de verf goed opnemen en optimaal verdelen. Watergedragen verven zullen de haren doen opzwellen. Borstels geschikt voor watergedragen verven hebben synthetische haren. Acrylverf heeft geen gladmakende eigenschap, zoals alkydverf, en daarom zijn de borstelharen veel fijner zodat ze geen strepen achterlaten. Rollers kan je, net als borstels, voor alle afwerkingstypes gebruiken. Ook bij rollers bestaan er veel verschillen. In formaat maar ook in materiaal. Viltrollers hebben een heel korte, zachte vacht. Ze nemen veel verf op en geven een glad resultaat. Ze zijn vooral geschikt voor alkyd- en acrylverven. Vachtrollers gebruik je vooral bij het aanbrengen van muurverven. Hoe meer structuur in de muur, hoe dikker je vachtborstel dient te zijn. Nylon rollers zijn vooral geschikt voor agressieve producten zoals epoxy en 2 componentenlak. Schuimrollers gebruik je vooral bij lakverven. Je hebt er met rechte en afgeschuinde zijkanten. Recht is voor grondverf, afgeschuind gebruik je voor de afwerking omdat je minder overlapping ziet na het schilderen. Sommige vernissen en verven kan je ook gaan vernevelen of spuiten. Dit kan met een spuitbus of met een verfpistool. Belangrijk hierbij is dat je steeds evenwijdig met je werkstuk spuit, anders zal je een verschil in laagdikte krijgen. Zorg er bij het vernevelen ook steeds voor dat je ruimte goed verlucht en stofvrij is maar bij voorkeur wel zonder tocht. Een spuitbus is een kant-en klare manier om mee te verven. Je kiest dit vooral bij kleinere werken en het geeft een streeploos resultaat. De spuitbus dient evenwel op kamertemperatuur te zijn, net als je te schilderen oppervlak. Schud de spuitbus goed voor gebruik zodat alle bestanddelen goed gemengd zijn. Spuit altijd eerst op een proefstukje voor je start en hou ongeveer een 10 à 15 centimeter afstand. Spuit in dunne lagen, van links naar rechts en terug en overlap telkens de verschillende stroken. Ben je klaar? Draai de spuitbus om en spuit tot er enkel drijfgas uitkomt. Hiermee vermijd je verstoppingen door opgedroogde verf en kan je later de bus verder gebruiken. Je kan ook verf vernevelen met een verfspuit. De techniek is gelijkaardig maar je kan er grotere oppervlaktes mee aanpakken. Het opkuiswerk is wel een stuk tijdrovender. Er zijn verschillende types verfspuiten met elk hun eigen eigenschappen. Traditioneel heb je een verfpistool dat je op een compressor aansluit. Doordat je veel verlies hebt bij deze techniek wordt die niet zo vaak meer gebruikt. Een verbetering hierop zijn de LVLP verfspuiten, vooral geschikt voor dunne verven. Bij HVLP ofwel high volume, low pressure wordt veel lucht onder lage druk uit de spuitmond geduwd. Met deze techniek bekom je een fijn resultaat en heb je een grote controle over de spuitrichting. Daarvoor heb je wel een dunne verf nodig dus vaak moet je je verf gaan verdunnen. Dit type is niet bedoelt om snel te gaan maar is gericht op precisie en vooral geschikt voor kleinere projecten. XVLP werkt met dezelfde techniek maar heeft een groter vermogen en werkt dus nog fijner. Bij Airless verfspuiten werk je zonder luchtstroom. De verf wordt rechtstreeks aangezogen uit de emmer en onder druk uit het pistool geduwd. Je werkt sneller en hebt geen verdunde verf nodig. Ze zijn beter geschikt voor grote volumes. De toestellen zijn wel iets moeilijker in gebruik en ook iets prijziger. Heb je gekozen welke afwerking je wil voor je hout en weet je hoe je dit zal aanbrengen? Dan is er nog een aandachtspunt en dat is je eigen veiligheid. Vooral bij het vernevelen is het belangrijk om je longen te beschermen. De fijne verfnevel is schadelijk en daarom gebruik je steeds, ook buiten, een speciaal masker. Een gewoon stofmasker biedt onvoldoende bescherming. Kies steeds een masker geschikt voor het vernevelen van verven. Bij stofmaskers is dit aangegeven met een FFP-waarde waarbij 1 het minste beschermt en 3 het meest. Gooi je masker weg na elk gebruik of bij verzadiging. Een halfgelaatsmasker sluit mooi aan op het gelaat en is dus een betere keuze. Deze maskers hebben een of twee vervangbare filters. Kies hierbij uiteraard filters geschikt voor je masker en de klus die je wil uitvoeren. Ook je ogen kan je het best beschermen bij het verven. Draag daarom, zeker bij het vernevelen, een veiligheidsbril. Bij een spat in de ogen spoel je zo snel als mogelijk. Bij watergedragen verven met water, bij solventgedragen verven met oogspoelmiddel. Ook je huid komt het best zo min als mogelijk in aanraking met verf of andere beschermingsmiddelen. Draag handschoenen bij het aanbrengen van het product. Draag ook aangepaste kledij. Bij grote werken of bij het spuiten van verf kan een wegwerppak goed van pas komen.